جلوگيرى از جهل
شايد كسى درباره رابطه ميان علم و عقل پرسش به ميان آورَد و اين سؤال راطرح كند كه: عقل چيست و علم كدام است؟
"عقل" همان نورى است كه خداوند متعال به انسان بخشيده است و در حالىكه "علم" پرتوى از پرتوهاى اين نور است، چنانكه ايمان، اراده و قدرت نيزپرتوهايى از آن هستند. براين اساس علم، بدور از عقل نيست، زيرا هردو يك چيزهستند و نورى كه ظلم را براى انسان زشت مىشمارد همان عقل است، بلكهمىتوان گفت آن چيزى نيست مگر علم به زشتى ظلم. و نيز عاملى كه اجتماعنقيضين را براى انسان محال مىشمارد همان عقل است، يا مىتوان گفت: علم بهمحال بودن اجتماع نقيضين. اگر چه در اين جا تعبير، متفاوت است، ولى قصد،انديشه و نور، يكى هستند. "نورى" كه انسان را از اشتباهات و لغزشها حفظمىكند همان "عقل" هست. پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله مىفرمايد: "عقل، نگهدارنده انسان ازجهل است.(66)"
امّا چگونهعقل، دانسته مىشود؟ ويا به ديگر سخن، شخص چگونه در مىيابدكه عاقل است يا نَه؟ آيا مىتوان با به كارگيرى اشعه ليزر و يا ابزار آزمايشگاهى اعماز تجزيه خون و جز آن كه در دانش نوين مطرح است به پاسخ اين پرسش رسيد؟
ما معتقديم كه عقل نشانههايى دارد. هنگامى كه آدمى، انسان صادقىاست و بهوعده خود وفا مىكند و نيكى به جاى مىآورَد و بدى را كنار مىنهد عاقل خواهدبود و در غير اين صورت خير. بنابراين نشانههاى عقل حكايت از وجود عقلدارند، چنانكه نشانههاى علم، دليل وجود علم هستند و دليل ديگرى جز آن دركار نيست. همان گونه كه ما نمىتوانيم علم را بدور از نشانههاى آن توصيف كنيمعقل را نيز نمىتوانيم با چشمپوشى از نشانههايش تعريف كنيم. پيامبر اكرمصلى الله عليه وآلهوامامان معصومعليه السلام عقل را در پرتو نشانهها، دلايل و علامات آن به ما مىشناسانندو ما هر گاه در نشانههاى عقل و علم، ژرف بينديشيم هر دو را درمىيابيم و هرگاهعلم را دريافتيم پديدههاى بسيارى را در مىيابيم كه به خواست خدا آنها را بيانخواهيم كرد.
|
|
